Η σημασία της αυτοπεποίθησης
Η αυτοπεποίθηση είναι μια έννοια που αναφέρεται αφενός στο κατά πόσο πιστεύουμε στον εαυτό μας και στις δυνάμεις μας (self-efficacy) και αφετέρου στο πόσο ικανοποιημένοι είμαστε με τον εαυτό μας, πόσο θεωρούμε ότι αξίζουμε (self-esteem).
Η αυτοπεποίθηση έχει βρεθεί από πολλές επιστημονικές έρευνες να συσχετίζεται θετικά με την απόδοση στην εργασία, με τις ακαδημαϊκές επιδόσεις, με τη διάθεσή μας για ανάληψη ρίσκου, την κοινωνικότητα, την ικανότητα πωλήσεων και με το εισόδημά μας.
Επίσης, έχει επανειλημμένα βρεθεί ότι η αυτοπεποίθηση συνδέεται θετικά με την ικανοποίηση από τη ζωή. Σκεφτείτε το αυτό για λίγο: όσο πιο πολύ πιστεύω στον εαυτό μου και στις δυνάμεις μου, τόσο περισσότερο ικανοποιημένος είμαι από τη ζωή μου. Σε έρευνα που διεξήγαγα στο γραφείο μου μεταξύ υποψηφίων στελεχών επιχειρήσεων που συμπλήρωσαν ένα ερωτηματολόγιο προσωπικότητας (I.P.P.S.™ –test) και μια κλίμακα ικανοποίησης από τη ζωή (life satisfaction), βρέθηκε συντελεστής συσχέτισης αυτοπεποίθησης –ικανοποίησης από τη ζωή r = .63 (p < .01), ενώ σε μια πιο σύνθετη στατιστική ανάλυση (παλινδρόμησης), βρέθηκε ότι η αυτοπεποίθηση είναι ο πιο σημαντικός παράγοντας (μεταξύ διαφόρων παραγόντων προσωπικότητας και επίσης συμπεριλαμβανομένου του μισθού) που επηρεάζουν την ικανοποίηση κάποιου από τη ζωή, συγκεκριμένα περίπου το 40% (= R2) της ικανοποίησης από τη ζωή, εξηγείται από την αυτοπεποίθηση!
Δηλαδή, με λίγα λόγια, το πόσο καλά νιώθουμε με τον εαυτό μας, πόσο σίγουροι νιώθουμε γι αυτό που είμαστε και για την επιτυχία, επηρεάζει την ευτυχία μας, περισσότερο από πολλούς άλλους παράγοντες. Άρα κάποιος θα μπορούσε να πει –φιλοσοφικά- ότι η ικανοποίηση και η ευτυχία είναι περισσότερο μια «κατάσταση ύπαρξης» και λιγότερο το αποτέλεσμα ενός συνόλου συνθηκών.
Αλλά πως αναπτύσσεται η αυτοπεποίθηση; Με απλά λόγια, η αντίληψη που έχουμε για τον εαυτό μας και τις ικανότητές μας σχετίζεται με την εικόνα του εαυτού μας όπως τη βλέπουμε στον «καθρέφτη των άλλων ανθρώπων» (και περισσότερο των «σημαντικών» άλλων της ζωής μας, γονείς, δάσκαλοι κλπ). Δηλαδή, όταν βλέπουμε ότι οι άνθρωποι μας αποδέχονται, μας συμπαθούν, μας αγαπούν, μας εκτιμούν γι αυτό που είμαστε και μας επιβραβεύουν, η αυτοπεποίθησή μας αυξάνει. Αντίθετα, οι συνεχείς «απορρίψεις» μειώνουν την αυτοπεποίθησή μας. Παρομοίως, οι επιτυχίες μας, μικρές ή μεγάλες μας αυξάνουν την αυτοπεποίθηση, ενώ οι αποτυχίες μας τη μειώνουν (άρα, αν βάζουμε σταδιακούς στόχους και τους πετυχαίνουμε μπορούμε να αυξάνουμε την αυτοπεποίθησή μας).
Στην πραγματικότητα, η αυτοπεποίθηση είναι το πιο βασικό συστατικό της επιτυχίας στη δουλειά και στη ζωή μας και μας χρειάζεται για να κάνουμε τις κοινωνικές σχέσεις που θέλουμε, να διεκδικήσουμε τη δουλειά που θέλουμε, το σύντροφο που μας ταιριάζει (έχει αποδειχθεί ότι η αυτοπεποίθηση είναι από τους σημαντικότερους παράγοντες της «γοητείας»), να στήσουμε την επιχείρηση που θέλουμε, να επικοινωνούμε πειστικά με συνεργάτες, συναδέλφους και πελάτες και γενικά να φτιάξουμε τη ζωή μας όπως αληθινά επιθυμούμε.
Παρακάτω, δίνω κάποιες πρακτικές συμβουλές για την αύξηση της αυτοπεποίθησης:
1. Ξεκαθαρίστε τους στόχους σας. Δεν μπορείτε να έχετε αυτοπεποίθηση όταν ζείτε μια ζωή τελείως ασύμβατη με την αληθινή σας φύση, επιθυμίες, ταλέντα και όνειρα. Προσπαθήστε να παραμείνετε ρεαλιστής, αλλά και παράλληλα ειλικρινής με τον εαυτό σας και τις αληθινές σας ανάγκες. Κατόπιν, απομονωθείτε για λίγο σ’ ένα ήσυχο μέρος και γράψτε σ’ ένα φύλλο χαρτί τα τρία(3) πιο σημαντικά πράγματα που θέλετε να πετύχετε στη ζωή σας στην επόμενη 5-ετία. Επίσης, καταγράψτε τους βραχυπρόθεσμους στόχους σας, δηλαδή τι είναι σημαντικό για εσάς, τι θέλετε να πετύχετε μέσα στους επόμενους 3-12 μήνες. Μπορείτε να έχετε μια μεγαλύτερη λίστα στόχων στην αρχή και κατόπιν να καταλήξετε στους 2-3 πιο σημαντικούς. Γράψτε όσο πιο συγκεκριμένα γίνεται πως θα θέλατε να είστε, τι θα θέλατε να κάνετε ή να έχετε, πως θα θέλατε να ζείτε. Κατόπιν, αρχίστε να δουλεύετε επάνω σ’ ένα σχέδιο δράσης (action plan), δηλαδή ένα χάρτη πορείας / σύνολο ενεργειών που θα χρειασθεί να κάνετε, για να φτάσετε από εκεί που βρίσκεστε σήμερα στο επιθυμητό σημείο. Δουλέψτε συστηματικά πάνω στους στόχους σας! Μπορεί να χρειασθεί να βγείτε λίγο από τη «ζώνη ευκολίας» σας (αυτό είναι καλό, όμως μην το παρακάνετε, κρατείστε ισορροπία, έτσι ώστε να αυξάνετε σημαντικά τις προσπάθειές σας, αλλά παράλληλα να μη φτάνετε στην υπερπροσπάθεια, είναι σημαντικό να σέβεστε τον εαυτό σας και να τηρείτε το «μέτρο» -σύμφωνα με τις δικές σας ανάγκες και δυνατότητες).
2. Φροντίστε τον εαυτό σας. Ντυθείτε καλά, αποφασίστε να δαπανήσετε ένα ποσό για να ανανεώσετε τη γκαρνταρόμπα σας και ντυθείτε με στυλ, κομψότητα και ποιότητα. Φροντίστε τη διατροφή σας (να είναι υγιεινή και ισορροπημένη), επίσης ασκηθείτε συστηματικά εφόσον το επιτρέπει η υγεία σας (πριν από οποιαδήποτε προσπάθεια δίαιτας ή γυμναστικής συμβουλευτείτε οπωσδήποτε το γιατρό σας) και ακόμη, φροντίστε να απολαμβάνετε έναν καλό καθημερινό ύπνο 8-ωρών. Η φυσική εξάντληση, η κούραση και η κακή διατροφή είναι κακοί σύμβουλοι της αυτοπεποίθησης και της διάθεσής μας γενικά. Ακόμη, κατά τη διάρκεια της ημέρας, φροντίστε να κάνετε μικρά διαλείμματα 5-10' λεπτών, να παίρνετε 2-3 καλές, βαθιές αναπνοές, να πίνετε πολύ και καθαρό νερό και να περπατάτε. Επίσης, αποφασίστε ένα απόγευμα την εβδομάδα να το αφιερώνετε αποκλειστικά για τον εαυτό σας, μπορείτε να βρείτε ένα ευχάριστο, δημιουργικό χόμπι που σας αρέσει και σας χαλαρώνει, να πάτε για χαλαρωτικό μασάζ κλπ. Ακόμη, αποκτήστε τη συνήθεια να ακούτε χαλαρωτική μουσική της αρεσκείας σας. Τέλος, αποφασίστε μία ημέρα της εβδομάδας (Κυριακή) να μη δουλεύετε καθόλου και να την αφιερώνετε στον εαυτό σας και στα αγαπημένα σας πρόσωπα.
3. Αποφασίστε να γίνετε πιο «διεκδικητικοί». Μη διστάζετε να ζητάτε ευθέως αυτό που θέλετε από τους άλλους, χωρίς δικαιολογίες. Ας πούμε, σ' ένα εστιατόριο, εάν το φαγητό που σας σέρβιραν δεν είναι όπως το παραγγείλατε, μη διστάσετε να τους ζητήσετε να σας το αλλάξουν. Σε μια σχέση μ' ένα οικείο σας πρόσωπο, αισθανθείτε άνετα να πείτε ό,τι δεν σας αρέσει και ζητήστε αυτό που θέλετε από το άλλο πρόσωπο. Μην κάνετε συνεχώς υποχωρήσεις, για να γίνεται αρεστός-ή ή/και για να μην το παρεξηγήσουν οι άλλοι. Ο εαυτός σας είναι τόσο σημαντικός όσο και των άλλων ανθρώπων. Διεκδικήστε τα δικαιώματά σας και τα «θέλω» σας, σεβόμενοι πάντοτε τα αντίστοιχα δικαιώματα, την προσωπικότητα, τις ανάγκες των άλλων ανθρώπων. Και φυσικά, παραμείνετε πάντοτε ευγενείς (η αγένεια και η αναίδεια είναι κακοί τρόποι επικοινωνίας και το μόνο που κάνουν είναι να προκαλούν θυμό και συγκρούσεις μεταξύ των ανθρώπων). Ζητήστε λοιπόν αυτά που θέλετε με θάρρος, τόλμη και ευγένεια. Θυμηθείτε ότι «στη ζωή δεν παίρνουμε πάντοτε αυτά που αξίζουμε, αλλά αυτά που διεκδικούμε»!
4. Αποφασίστε να κάνετε παρέα με θετικούς ανθρώπους. Αρνητικοί άνθρωποι, μίζεροι, στενάχωροι, επικριτικοί, απαισιόδοξοι, συναισθηματικά ακατάστατοι κλπ. σας κάνουν κακό. Αποφύγετέ τους όσο μπορείτε ή μειώστε σημαντικά το χρόνο που περνάτε μαζί τους. Αρχίστε να επιλέγετε τις παρέες σας και επιδιώξτε τη συντροφιά ανθρώπων επιτυχημένων, χαμογελαστών, κεφάτων, με αυτοπεποίθηση, με στόχους, δημιουργικότητα και σιγουριά για τον εαυτό τους και τη ζωή. Ακόμη, προτιμήστε τη συντροφιά ανθρώπων που σας καταλαβαίνουν και σας κάνουν να νιώθετε όμορφα με τον καλό τους χαρακτήρα.
5. Αποφασίστε να είστε θετικός και αισιόδοξος! Σε μεγάλο βαθμό, οι αποθαρρυντικές σκέψεις από τη μια μεριά και η αισιοδοξία -θετικότητα από την άλλη, είναι επιλογές μας. Δεν υπάρχει λόγος να βασανίζεστε με πράγματα είτε που πέρασαν (στο παρελθόν) είτε που δεν πρόκειται να αλλάξουν (στο μέλλον). Αποδεχθείτε τα και κατόπιν «αφήστε τα να φύγουν» (let go) από τη σκέψη σας. Επικεντρώστε στο «τώρα» και στο μέλλον! Συνηθίστε να αλλάζετε μια στενάχωρη σκέψη με μια αντίστοιχη χαρούμενη –θετική που επινοείτε (π.χ. αντί να πείτε «-είναι χειμώνας και δεν μπορώ να βγω έξω», δοκιμάστε το «-τι ωραία, έτσι θα έχω την ευκαιρία να μείνω στο σπίτι με τα αγαπημένα μου πρόσωπα ή να απολαύσω ένα βιβλίο που πάντα ήθελα να διαβάσω», ακόμη αντί να πείτε «-είναι δύσκολο /δεν θα τα καταφέρω», δοκιμάστε να πείτε στον εαυτό σας «-μπορώ να τα καταφέρω αν προσπαθήσω λίγο περισσότερο ή/και αν μάθω, δοκιμάσω κάποιον άλλο τρόπο -μέθοδο» κλπ.).
Όταν κάτι δεν μπορείτε να το καταφέρετε παρ' όλες τις προσπάθειές σας μην πιέζεστε υπερβολικά (να δείχνετε «αυτο-συμπόνοια»), αφήστε το για λίγο στην άκρη, κάντε ένα διάλειμμα, χαλαρώστε, κάντε κάτι άλλο και επανέλθετε μετά. Ακόμη, θυμηθείτε ότι δε χρειάζεται να είμαστε πάντα / σε όλα τέλειοι, ούτε αναγκαστικά σε όλους αρεστοί! Επίσης, θυμηθείτε ότι, όπως λέει ο διάσημος γκουρού της προσωπικής ανάπτυξης Brian Tracy, «δεν έχει σημασία πόσες φορές αποτυγχάνεις, αρκεί να επιτύχεις την τελευταία φορά!» (για παράδειγμα, ένας αθλητής που νικάει στους αγώνες και παίρνει το μετάλλιο είναι πλέον πρωταθλητής -παρά τις προηγούμενες άκαρπες προσπάθειές του, ένας πωλητής που κλείνει μια μεγάλη δουλειά και κερδίζει πολλά, δεν έχει σημασία πόσες απορρίψεις πήρε στις προηγούμενες προσπάθειές του με τον πελάτη...).
Τέλος, για να ανεβάσετε την αυτοπεποίθησή σας και να νιώθετε καλά, θετικά, δυνατά, συνηθίστε να παρατηρείτε τα θετικά και όμορφα πράγματα σε οτιδήποτε συναντάτε (ένα λουλούδι, έναν κήπο, ένα δρόμο, έναν άνθρωπο που γνωρίζετε κλπ). Αν εσείς βλέπετε τον κόσμο πιο θετικά τότε θα αρχίσει και ο κόσμος να σας βλέπει πιο θετικά, να σας συμπαθεί, να έλκεται από εσάς και αυτό θα αυξάνει την αυτοπεποίθησή σας. Ακόμη, παρατηρείστε τα θετικά πράγματα στον εαυτό σας, τα ταλέντα, τα προσόντα σας (όλοι οι άνθρωποι έχουν κάποια «δυνατά» σημεία, απλά πολλές φορές τα ξεχνούμε ή τα θεωρούμε δεδομένα...) και επίσης, θυμηθείτε εκείνες τις φορές που είχατε επιτυχία -κάνετε κάτι καλά. Τέλος, μην ξεχνάτε: «κάθε ποτήρι μπορεί να είναι μισογεμάτο ή μισοάδειο, ανάλογα με τη διάθεση αυτού που το βλέπει -του παρατηρητή», επιλέξτε λοιπόν τις όμορφες σκέψεις και θα δείτε ότι σιγά-σιγά η θετικότητα θα σας γίνεται συνήθεια και η αυτοπεποίθησή σας θα ανεβαίνει!
Φιλικά
Γιώργος Προφέτης, PhD
