Το μνημόνιο και η εθνική μας ανασφάλεια
Το 1970 ο Ολλανδός κοινωνιολόγος Gerard Hendrik Hofstede έκανε μια πρωτότυπη έρευνα σχετικά με την κουλτούρα και τις πολιτισμικές ιδιαιτερότητες -εργασιακές αξίες των υπαλλήλων σε 40 διαφορετικές χώρες ανά τον κόσμο. Το δείγμα του ήταν 116.000 άτομα –υπάλληλοι της πολυεθνικής εταιρίας IBM- που εργάζονταν στις διάφορες χώρες. Πολλά συμπεράσματα προέκυψαν από αυτήν τη μεγάλη μελέτη, εκείνο όμως που αξίζει να αναφερθεί εδώ και αφορά στη χώρα μας, είναι η διάσταση / αξία που ονομάζεται: “αποφυγή της αβεβαιότητας” (uncertainty avoidance).
Η Ελλάδα σ’ αυτόν τον παράγοντα βρέθηκε να είναι πρώτη (1η) από όλες τις χώρες του κόσμου! (με βαθμολογία 112 μονάδες, έναντι, π.χ. 85 μονάδων της Τουρκίας, 65 της Γερμανίας, 35 της Μ. Βρετανίας, 104 της Πορτογαλίας κλπ.). Δηλαδή μ’ άλλα λόγια, οι Έλληνες είμαστε οι πιο ανασφαλείς άνθρωποι στον κόσμο! (τουλάχιστον σύμφωνα με την ως άνω μελέτη). Ακόμη, σύμφωνα με τον Hofstede οι κοινωνίες που έχουν υψηλό δείκτη σ’ αυτόν τον παράγοντα –την αποφυγή της αβεβαιότητας- όπως εμείς, θέλουν αυστηρές δομές, κανόνες, νόμους και διαδικασίες για να λειτουργήσουν, ενώ οτιδήποτε ασαφές και αβέβαιο τους δημιουργεί άγχος και αποστροφή.
Θα μου πείτε, και τι σχέση μπορεί να έχουν όλα αυτά με το Μνημόνιο, το έλλειμμα, το τεράστιο δημόσιο χρέος και τη δημοσιονομική ανασυγκρότηση που επιχειρείται… Κι όμως, έχουν σχέση και μάλιστα μεγάλη: Ως οι πλέον ανασφαλείς στον κόσμο οι Έλληνες –αν δεχθούμε την υπόθεση Hofstede- απορρίπτουν ό,τι έχει σχέση με ρίσκο στον επαγγελματικό τους βίο και προτιμούν τη σιγουριά του Δημόσιου Τομέα. Κάποια στιγμή όλοι ήθελαν να γίνουν Δημόσιοι Υπάλληλοι για να διασφαλίσουν το μέλλον τους. Χιλιάδες οι αιτήσεις για μια θέση σε δημόσιες υπηρεσίες, σε δήμους, κλπ. ακόμη και για θέσεις συμβασιούχων.
Κι ακόμη, ολόκληρο το μεταπολεμικό πολιτικό σύστημα στηρίχθηκε επάνω σ’ αυτή την ανάγκη του Έλληνα για σιγουριά, με τους πολιτικούς να αναπτύσσουν μια συναλλακτική σχέση με τους ψηφοφόρους τους, είτε στη μορφή του «-αν βγούμε εμείς θα διορίσουμε τους δικούς μας», είτε στη μορφή της πλειοδοσίας παροχών του τύπου «-το κόμμα μας θα δώσει αυξήσεις στην τάδε κοινωνική -επαγγελματική ομάδα» κλπ. Τώρα; Τώρα, πιθανόν, αρχίζουμε να αντιλαμβανόμαστε ότι αυτό το μοντέλο πολιτικής δεν μπορεί να επιβιώσει, καθώς οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια στη χρεοκοπία της χώρας, άρα στην αδυναμία της πληρωμής των υπεσχημένων παροχών. Δηλαδή αυτό που αρχικά δημιουργούσε ασφάλεια (η τοποθέτηση στο Δημόσιο), στη γενίκευσή του προκαλεί εθνική ανασφάλεια και ολική κατάρρευση. «Ουδέν ανασφαλέστερον του ασφαλούς» (!), θα μπορούσαμε λοιπόν να πούμε εδώ.
Όμως, φτάνοντας η χώρα στα πρόθυρα της εθνικής χρεοκοπίας, ορισμένα (καινούρια) πράγματα αρχίζουν, ελπίζω, να γίνονται ορατά:
1ον Δεν είναι δυνατόν όλοι να γίνουμε Δημόσιοι Υπάλληλοι.
2ον Όλες οι θέσεις εργασίας είτε αφορούν στο Δημόσιο, είτε στον Ιδιωτικό τομέα θα πρέπει να αμείβονται με βάση τα καθήκοντα και τις αρμοδιότητές τους και επίσης την απόδοση του κατόχου της θέσεως –εργαζόμενου (job / performance evaluation). Δεν είναι δυνατόν δηλαδή, για την ίδια δουλειά ή για εργασία με παρόμοιες απαιτήσεις, ο ένας να παίρνει 15-20.000 Ευρώ το χρόνο και ο άλλος 60.000 Ευρώ το χρόνο! (βλέπε ΟΣΕ κλπ.).
3ον Το κράτος δεν μπορεί να είναι πλέον ο «πλούσιος μπαμπάς» που μονίμως επιχορηγεί ένα σύνολο Επιχειρήσεων & Οργανισμών που ελέγχονται από το Δημόσιο (Νοσοκομεία, Δήμοι, Πανεπιστήμια, ΔΕΗ, ΟΤΕ, ΟΣΕ κλπ.). Κάποτε η «τσέπη» του μπαμπά αδειάζει! Αντιθέτως, κατά τη γνώμη μου, όλες οι επιχειρήσεις θα πρέπει να είναι οικονομικά αυτάρκεις, με δικό τους προϋπολογισμό, δικαίωμα ανεξάρτητων προσλήψεων και απολύσεων με κριτήρια της επιλογής του οργανισμού σύμφωνα με τις επιχειρησιακές του ανάγκες και με την υποχρέωση, βεβαίως, να τηρούν διπλογραφικό λογιστικό σύστημα, να δημοσιεύουν ισολογισμούς και να παράγουν θετικά αποτελέσματα χρήσεως (τουλάχιστον να μην είναι ζημιογόνες).
Αυτό δε σημαίνει κατ’ ανάγκην αποκρατικοποιήσεις, απλά συνεπάγεται μια πλήρως αποκεντρωμένη λειτουργία του κράτους και μια ανεξάρτητη, μη-πολιτικά ελεγχόμενη διοίκηση σε κάθε Οργανισμό.
Με τον τρόπο αυτό θα απαλλαγούν και οι πολιτικοί –βουλευτές από το άγχος της πίεσης του ρουσφετιού που ενδεχομένως ασκούσαν οι πολίτες προκειμένου να διασφαλίσουν τον επαγγελματικό τους βίο, θα γλιτώσουμε από το έλλειμμα και δε θα είμαστε υποχρεωμένοι όλοι εμείς να πληρώνουμε με υπερβολική φορολογία, περικοπές αποδοχών, άγχος και ανεργία τα καμώματα και τα προνόμια των ευνοημένων των εκάστοτε κυβερνήσεων –θα έχουμε, κατά τη γνώμη μου, μια οικονομικά βιώσιμη και ποιοτικά καλύτερη Δημοκρατία.
Αρκεί βεβαίως, το πάθημα να γίνει μάθημα σε όλους και να αναλογιστούμε ποιες νοοτροπίες, αξίες, αντιλήψεις και παραδοχές, μας έφτασαν ως εδώ (να ζητάμε απεγνωσμένα δανεικά από τους Ευρωπαίους εταίρους μας και το ΔΝΤ). Αρκεί δηλαδή, να συνειδητοποιήσουμε το κακό που μας έκαναν όχι (μόνον) οι πολιτικοί που μας διακυβέρνησαν όλα αυτά τα χρόνια, αλλά και η εθνική μας ανασφάλεια και εν τέλει η δικιά μας «στραβή» νοοτροπία!
Φιλικά
Γιώργος Προφέτης, PhD
